Κωνσταντίνος Φίλης | Τουρκία – Ελλάδα – Ε.Ε. στον αστερισμό του προσφυγικού

Του Κωνσταντίνου Φίλη |

Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία αναθεωρητική δύναμη στα ανατολικά της. Ένα από τα διαπραγματευτικά ατού της Τουρκίας έναντι της χώρας μας αλλά και της Ευρώπης είναι το προσφυγομεταναστευτικό. Αυτή τη στιγμή, στο γειτονικό κράτος βρίσκονται έως και 3,5 εκατ. πρόσφυγες (στην πλειοψηφία τους) και μετανάστες, εκ των οποίων περίπου στα 3,1 εκατ υπολογίζονται οι Σύροι. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο αριθμό στον κόσμο.

Αυτή η κατάσταση συνεπάγεται τεράστιο δημοσιονομικό βάρος, επιφέροντας σειρά ανακατατάξεων στο εσωτερικό της Τουρκίας, εφόσον πρέπει να ληφθούν σχετικές πρόνοιες (όχι πάντα με επιτυχία) για τη στέγαση, τη νόμιμη πρόσβαση στην αγορά εργασίας, στην εκπαίδευση και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη προσφύγων και μεταναστών, χωρίς, ωστόσο, να μπορούν να λάβουν στάτους διεθνούς προστασίας.

Η ανησυχία αυτή τη στιγμή είναι αν, και ενώ μάλιστα βελτιώνονται οι καιρικές συνθήκες, θα δούμε σημαντική αύξηση της εισροής από τα τουρκικά παράλια προς τα ελληνικά νησιά. Υπάρχουν μεν λόγοι ανησυχίας, αλλά δεν αναμένεται η κατάρρευση της συμφωνίας ΕΕ-Άγκυρας, ούτε να πλημμυρίσουμε με ορδές προσφύγων και μεταναστών μέσω Τουρκίας (το μέτωπο Λιβύης-Ιταλίας είναι το πιο επισφαλές). Ο Ερντογάν δεν αποκλείεται να θελήσει ενόψει των γαλλικών και δη των γερμανικών εκλογών να «δείξει τα δόντια του».

Μπορεί όσοι μετακινηθούν να παραμείνουν στη μεγάλη τους πλειοψηφία στην Ελλάδα λόγω του σφραγισμένου βαλκανικού διαδρόμου, εντούτοις, εν μέσω προεκλογικής περιόδου στα δύο μεγαλύτερα κράτη της ΕΕ ενδέχεται να προκύψουν ανατροπές λόγω της επαναφοράς του κλίματος ανησυχίας και φόβου. Εξού και ο προσεκτικός τρόπος διαχείρισης της Τουρκίας από την ΕΕ.

Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα θα υποστεί σοβαρη ζημιά (οικονομική και πολιτική) αν πάρει την ευθύνη κατάρρευσης της συμφωνίας γύρω από το προσφυγικό και ας απειλεί ο Τσαβούσογλου περί του αντιθέτου. Λογικά, λοιπόν, αν τελικά επιλέξει την αύξηση των ροών, αυτή θα είναι αριθμητικά σχετική και χρονικά σύντομη, όσο δηλαδή χρειάζεται για να υπογραμμίσει ο Ερντογάν τη σημασία της χώρας του και σε αυτό το πεδίο.

Το πρόβλημα για την Ελλάδα είναι διττό: αφενός, λόγω της οριακής κατάστασης στην οποία βρίσκονται συγκεκριμένα νησιά του ΒΑ Αιγαίου, ακόμη και μικροί αριθμοί (π.χ. 200 άτομα ημερησίως) αν έχουν μεγαλύτερη χρονική διάρκεια (π.χ. δύο μήνες), θα μας δημιουργήσουν τεράστιο πρόβλημα, εφόσον δεν έχουν αποχωρήσει οι υφιστάμενοι πρόσφυγες από εκεί.

Κατά πόσο μπορούν να μεταφερθούν στην ενδοχώρα αποτελεί ζήτημα ερμηνείας αλλά και ουσίας, αφού συνδέεται και με την πρόθεση δημιουργίας αντικινήτρων για όσους σχεδιάζουν να έρθουν στην Ελλάδα. Αφετέρου, φαίνεται πως η τουρκική ηγεσία μας θεωρεί τον αδύναμο κρίκο της ΕΕ, τον οποίο μπορεί να χρησιμοποιήσει για να ασκήσει πίεση προς τους δυτικούς της εταίρους, χωρίς, μάλιστα ιδιαίτερα μεγάλο κόστος (άλλωστε οι ελληνοτουρκικές διαφορές είναι διαχρονικές και η Δύση είναι «συνηθισμένη» σε αυτές), αναβαθμίζοντας συνάμα και την επιθετικότητα έναντι μας.

Δεδομένου ότι η Άγκυρα αρέσκεται να δοκιμάζει συμμάχους και αντιπάλους, εκτιμά και προσεγγίζει αναλογα τον αντίκτυπο της κλιμακούμενης προκλητικότητας της σε βάρος της Ελλάδας. Στην παρούσα φάση, πάντως, φαίνεται να δίνει προτεραιότητα στην επεισοδιακή τροπή που λαμβάνει η επιμονή της να εμπλέξει στο επικείμενο δημοψήφισμα την τουρκική κοινότητα που διαβιεί σε ευρωπαϊκά κράτη (μέρος αυτής έχει άλλωστε δικαίωμα ψήφου στο δημοψήφισμα της 16ης Απριλίου).

Αυτό αθροίζεται στις ήδη τεταμένες ευρωτουρκικές σχέσεις, επιβεβαιώνοντας την προβληματική διαγωγή της Άγκυρας σε διάφορα επίπεδα. Μόνο που η Ελλάδα είναι η πιο εκτεθειμένη απέναντι στον τουρκικό κίνδυνο.

Δρ.Κωνσταντίνος Φίλης, Διευθυντής Ερευνών Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων. Το βιβλίο του «Ευρώπη, Πρόσφυγες, Ανασφάλεια», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος, θα παρουσιαστεί στις 30 Μαρτίου στον Ιανό.

print

Σχόλια αναγνωστών

comments

TAGS